Nu Kleine Brogel de laatste tijd weer veel in de belangstelling staat vanwege de hoge temperaturen die daar gemeten worden, wil ik een en ander toch even in het juiste perspectief plaatsen.
Nemen we er alleen al maar even de metingen van 23 april 2011 bij, dan zien we meteen hoe de gemeten temperatuur in Kleine Brogel ontzettend afwijkt t.o.v. de gemeten temperatuur in omliggende weerstations.
Niemand lijkt zich vragen te stellen over deze afwijkingen temperatuurmetingen en iedereen neemt de meetresultaten maar al te graag aan voor "waar". We houden immers van records. Wat is het toch leuk om te kunnen roepen dat we in het warmste plekje van Europa wonen.
Ik ben er echter voor 100% van overtuigd dat de temperatuurmetingen daar onder bepaalde omstandigheden totaal niet representatief zijn voor de werkelijke temperaturen in de nabije omgeving. Ik bekijk het vanaf de wetenschappelijke kant, niet vanuit de drang om ergens mee te kunnen uitpakken.
Dit vermoeden van meetfouten had ik al toen ik tussen 2001 en 2007 op amper 3 kilometer van de basis woonde, in Grote Brogel. Toen meette ik in mijn thermometerhut temperaturen die op zonnige zomerdagen tot 2°C beneden de maxima lagen die dus amper 3 kilometer verderop werden genoteerd als "officiële" waarnemingen.
Steeds weer werd door de weermannen en -vrouwen als verklaring voor de extreem hoge temperaturen verwezen naar het opwarmende effect van de zandgronden in de Kempen, zichzelf er verder blijkbaar geen vragen bij stellend. Maar ik stelde me wel vragen, want ik had toch ook een weerhut boven diezelfde zandgrond, in een open omgeving, amper 3 kilometer verderop. En daarin meette ik andere temperaturen. Afhankelijk van de windrichting was de afwijking groter of kleiner. De grootste afwijking kwam voor bij een noordoostenwind, zelfs wanneer er een 3 tot 4 Beaufort stond.
Dat was dan nog het meest opmerkelijk: ook bij een stevige wind schoot de temperatuur die in Kleine Bogel een flink stuk boven de gemeten temperaturen in de nabije stations uit. Je zou echter verwachten dat die wind het effect van de opwarmende zandgrond teniet zou doen vanwege een goeie menging doorheen de verschillende luchtlagen. Niet dus. Dat deed mij vermoeden dat er in Kleine Brogel een obstakel in de buurt van de sensorhut moest staan in noordoostelijke richting.
Met de komst van Google Maps kunnen buitenstaanders eindelijk zien wat het grote probleem is: de meetsondes bevinden zich eigenlijk aan de rand van een bos, omgeven door bomen en struiken. Bij een wind uit het noordoosten wordt de temperatuursensor extra beschut door het omvangrijkere bos ten noordoosten van de sensor.
Dit terwijl er een paar honderd meter verder een grotere open vlakte is. Ik ben er zeker van dat daar reeds merkelijk lagere temperaturen zouden worden gemeten bij zonnig weer en een noordoostenwind. Want er is inderdaad die zandgrond die bij zonnig weer opwarmt. In plekjes beschut tegen de wind warmt het door een gebrek aan luchtmenging daardoor ook sterker op dat plekjes waar de wind vrij spel heeft.Bij een zuidenwind speelt dit bos geen parten en zal de meetfout dus beduidend kleiner zijn. (Zie gegevens 7 mei 2011)
Satellietbeeld Google maps:
Beetje uitgezoomd:
Onderstaande foto van fotograaf Raymond Lemmens (copyright) bevestigt het beeld dat we vanuit de lucht zien: het meetveld bevindt zich tussen het struikgewas. Hierdoor is het onmogelijk om een correcte temperatuurmeting te doen. De bomen houden de wind tegen waardoor de gemeten temperaturen te hoog oplopen door een gebrek aan ventilatie.
Op de website van het KNMI lezen we hetvolgende:
Op meteorologische stations wordt de temperatuur van de lucht volgens internationale afspraak gemeten in graden Celsius op een hoogte van anderhalve meter boven een open grasvlakte. De thermometer of de sensor, waarmee de temperatuur wordt waargenomen, staat in een wit kastje met wanden die de vorm hebben van een open jaloezie. Daardoor heeft de wind vrij spel, maar zon en neerslag kunnen niet tot de instrumenten doordringen.
De temperatuur die op deze wijze wordt gemeten wordt ook in de weerberichten gegeven. In een stedelijke omgeving kan de temperatuur vooral door de bebouwing en bestrating afwijken. Zo zal het daar in de regel warmer zijn dan op het platteland. Vooral op heldere avonden met weinig wind, wanneer het boven een grasvlakte sterk afkoelt, kunnen de temperatuurverschillen met de binnenstad groot worden. Ook in de buurt van wateroppervlakten, bossen, heide en zandvlakten kan het temperatuurverloop anders zijn dan bij een weiland.
Daar hoort nog te worden aan toegevoegd dat de hut op een grasveld moet staan. (Dus niet op een kale of dorre grond) Dat daar in Kleine Brogel lang niet aan wordt voldaan moge dus duidelijk zijn.
Een voorbeeld van een veel betere meetopstelling vinden we dan ook in De Bilt, bij het KNMI: (Copyright KNMI)
Overigens heeft het KNMI z'n meetsensoren in de Bilt onlangs verplaatst, aangezien er teveel bomen omheen waren gegroeid. Zij erkennen dus wel de invloed van bomen (laat staan een heel bos) op de temperaturen. Daarover was enkele jaren geleden overigens best wat heibel ontstaan, zoals u hier kan lezen.
Het lijkt me onvermijdelijk dat er op meerdere officiële stations sprake is van een soort tuineffect. Maar vanwege de zandgrond is het tuineffect op beschutte plaatsen in de Kempen uiteraard nog een stuk meer uitgesproken. Daarom zou men er zeker daar alles aan moeten doen om op een open plek te meten zodat voldoende ventilatie gegarandeerd is.
Conclusie: Bij zonnig weer worden in Kleine Brogel temperaturen gemeten die niet representatief zijn voor de werkelijke temperatuur in de omgeving. De meetfout kan oplopen tot meerdere graden, afhankelijk van de windrichting. Bij een noordoostenwind is de meetfout het grootst.
Ik heb het probleem van de meetfouten in Kleine Brogel herhaaldelijk gemeld bij diverse bevoegde personen, maar elke keer kreeg ik het verhaaltje over de zandgrond te horen, en verzekerde men mij dat hun meetsondes meermaals per jaar opnieuw geijkt worden. Maar wat heb je nu aan geijkte meetsondes als je ze op een foutieve plek neerlegt? In een oven of diepvriezer zullen ze ook wel de juiste temperaturen meten, ik geloof dat best wel.
Naar mijn theorie (en bewijzen) over een ventilatieprobleem had men geen oren. Ook niet toen we de afgelopen winters eindelijk nog eens met dikke pakken sneeuw te maken kregen. En de zon boven die sneeuw ging schijnen, met een noordoostenwind van 3 a 4 Beaufort. Die sneeuw zorgde voor een isolerende deken van meer dan 20cm boven de zandgrond. En de wind zorgde dan nog eens voor een sterke menging tussen de verschillende luchtlagen (behalve op beschutte plekken natuurlijk). Ook onder deze omstandigheden schoten de temperaturen in Kleine Brogel vanzelfsprekend een stuk boven deze van de omliggende stations uit, als een heus warmte-eiland.
Dit geval is net hetzelfde als een temperatuursensor tussen 2 betonnen muren in een klein achtertuintje in de Hasseltse binnenstad te zetten, en vervolgens blij gaan verkondigen dat het daar het warmste plekje van Europa is. Dit fenomeen staat ook wel bekend als 'tuineffect'. Iedereen weet dat het beschut in een achtertuintje in de zon warmer wordt dan op een open grasland met geen warmte stralende objecten in de buurt.
Waarom moeilijk doen over die paar graden meer of minder denkt u misschien? Wel, juist is juist, toch? Weersvoorspellingen worden niet gemaakt voor lokale achtertuintjes of bosranden in de Kempen. De temperaturen die voorspeld worden zijn de temperaturen die we verwachten te zullen worden gemeten in een weerhut of meetsonde op een locatie die aan de voorschriften voldoet. Over 'gevoelswaarden' kan je altijd discussiëren, en dat is subjectief. Maar een correcte temperatuur meten is perfect mogelijk. Als we dergelijke normen overboord gooien heeft het in feite geen zin meer om over temperatuurwaarden te spreken. Dan moeten we bijv. enkel gaan zeggen dat het morgen kouder of warmer wordt dan vandaag.
Doordat Kleine Brogel ook nog eens de enige plek in Limburg is waarvoor aan het eind van de dag officiële maxima in de rapporten worden opgenomen, wordt dus ook enkel en alleen naar Kleine Brogel gekeken wanneer men wil weten hoe warm het die dag in Limburg was. Dat stelt mij als weersvoorspeller voor het dilemma: de temperatuur voorspellen die ik denk dat zal gemeten worden in die hut aan de bosrand in de Kempen, en waarnaar iedereen achteraf zal kijken? En waarover de media maar al te graag (sensationele) berichten over verspreid?
Of de temperatuur voorspellen die representatief is voor de gemiddelde omgeving? Ik opteer echter voor dat laatste.
Voorbeelden die het probleem illustreren.
Foutieve metingen:
Betere metingen:
Ruben Weytjens
Opgelet: Met bovenstaand artikel wil ik zeker niet de Meteowing van Kleine Brogel aanvallen. Voor hun doel zijn de metingen wellicht goed genoeg. Het probleem is echter dat heel de wereld deze meetresultaten te zien krijgt en denkt dat deze resultaten met andere resultaten mogen vergeleken worden. Dat is dus niet het geval. Ik wil alleen maar aantonen dat we niet zomaar de temperatuurmetingen op de luchtmachtbasis als representatief voor de omgeving, laat staan voor heel Limburg mogen beschouwen. Ik geloof ook wel dat de temperatuursensoren geijkt zijn, maar dat doet hier niets ter zake. Het hangt er maar vanaf waar je je sensoren opstelt. Die opstelling op de basis in Kleine Brogel deugt nu eenmaal niet, zoals hierboven duidelijk is aangetoond.
